Vervelender is het wanneer een wond door ouderdom of door ziekte, zoals diabetes, niet meer wil genezen. „Wan neer het herstel langer dan vier weken duurt, spreken we van een chronische wond”, aldus dr. Melita Dietze, project manager bij Bayer Innovation in.Düsseldorf.

„De wondgenezing doorloopt dan niet de drie gebruikelijke stadia van herstel, maar blijft steken in de eerste fase” (zie onder).

Naar schatting 2 procent van de bevol king kampt met chronische wonden. In Nederland zijn dat zo’n 326.000 men sen, wereldwijd een geschatte 100 mil joen. De verzorging kost jaarlijks mil jarden en met de vergrijzende bevolking zal het aantal patiënten en daarmee het kostenplaatje behoorlijk oplopen.

Uit balans
Chronische wonden ontstaan niet zo maar, zegt Dietze. „Er is altijd een on derliggend probleem.” Dat kan ouder dom zijn, maar vaak is het een ziekte of aandoening waarbij de doorbloeding van het weefsel slecht is. De problemen kunnen het gevolg zijn van veneuze insufficiëntie, een verminderde afvoer van bloed in de aders. Bij een zogeheten open been ontstaan chronische won den op met name de voeten en enkels. Een open been kan eveneens optreden bij een slechte bloedcirculatie door diabetes. Ook doorligwonden kunnen chronisch worden bij mensen die lan gere tijd aan bed of rolstoel zijn gebon den. „Wil de verzorging van een chro nische wond zin hebben, dan moet dus ook de onderliggende oorzaak worden achterhaald en behandeld”, stelt Dietze. Toch kan het voorkomen dat, ondanks succesvolle behandeling van de ziekte, de kwetsuur blijft bestaan.

De genezing komt in een chroni sche wond niet of nauwelijks op gang doordat verschillende processen niet in balans zijn. Zo is er enerzijds een over maat aan cellen en enzymen die het ontstekingsproces in stand houden en het weefsel afbreken. Anderzijds is er een tekort aan zuurstof door de slechte doorbloeding van de wond. Ook is er een tekort aan groeifactoren die de aan maak van nieuw huidweefsel en nieuwe bloedvaten stimuleren.

Kinderschoenen
Voor dé verzorging van chronische wonden en brandwonden zijn inmid dels tientallen, zo niet honderd ver schillende verbandmaterialen op de markt. Toch staat het onderzoek naar middelen die de genezing bevorderen eigenlijk nog in de kinderschoenen, meent dr. Burkhard Fugmann, een van de leiders van het project Wound Healing van Bayer.

Een belangrijke functie van het ver bandmateriaal is dat het overtollig vocht opneem l, maar de wond toch vochtig houdt. Anders kan het genezingsproces niet op gang komen. Daarnaast moet het comfortabel aanvoelen op de huid, want een open, ontstoken plek is altijd bijzonder pijnlijk. De verbanden bevat ten bovendien steeds vaker antibacteriële middelen, zoals microscopische zilverbolletjes, want besmetting van de beschadigde huid is altijd een pro bleem.

Als een wond echt niet wil genezen, kan gebruikt worden gemaakt van lapjes natuurlijke collageenvezels om de huidgroei te stimuleren. Ook is transplanta tie van donorweefsel een mogelijkheid. „De productieprocessen zijn echter in gewikkeld en duur, zodat maar weinig mensen het kunnen betalen”, zegt Iwer Baecker, eveneens projectmanager bij Bayer Innovation. Hij geeft aan dat het een probleem is dat het collageen en de donorhuid van biologische oorsprong zijn. „Er bestaat altijd de kans op infec tie door gebruik van besmet materiaal. Dat risico is wel te verkleinen, maar nooit helemaal uit te sluiten.”

Bayer koos daarom voor niet-organisch materiaal: silicagel. Het is dezelfde stof als de korrels die in de kleine zakjes in schoenendozen, tassen en bij elek tronische apparaten zitten om ze droog te houden - bijvoorbeeld gedurende de lange zeereis vanuit China. Voordeel van silicagel is dat het goedkoop is en makkelijker te hanteren dan het biolo­gische materiaal, aldus Baecker.

Voordat silicagel bruikbaar was voor wondbehandeling moest het produc tieproces worden aangepast. Niet de ge­bruikelijke korrels, maar uiterst dunne draden moesten ontstaan, die samen geperst een dun lapje vormen. „Uit di­verse laboratoriumtesten werd duide lijk wanneer de vezels de beste lengte, dikte en oppervlaktestructuur hadden”, zegt Baecker

Stevigheid
Voor een goede wondgenezing is het van belang dat het materiaal goed aansluit op het wondoppervlak, zegt Fugmann. „Bij een chronische wond ontstaat een holte. Daar moet het mate riaal eigenlijk niet overheen liggen, zo als normaal gesproken het geval is. Het moet dat gat opvullen. Eventueel kan er dan nog een tweede verband overheen om het eerste op z’n plaats te houden,”

Het lapje van silicagel komt, eventueel op maat geknipt, in een goed gereinigde wond te liggen. Zodra hij wondvocht opneemt, wordt de stof flexibel en vormt zich naar de wond. Vervolgens bieden de vezels een ‘klimrek’ waar langs nieuwe huidcellen kunnen groeien. „Het materiaal wordt in ongeveer vier weken tijd door het lichaam afge broken en afgevoerd. Dat is lang genoeg om een stabiele structuur op te bouwen”, aldus Baecker. Verdwijnen de draden -en de stevigheid die ze bieden- sneller, dan stort het nieuw gevormde weefsel in en gaat de wond opnieuw open. An derzijds is het niet de bedoeling dat de stof eindeloos in de huid blijft zitten.

De eerste testen met proefdieren heb ben inmiddels aangetoond dat silicagel de wondgenezing versnelt, zegt Baecker. „We vergeleken dit materiaal met pro ducten van collageenvezels die op de markt zijn en als de gouden standaard worden gezien.”

Uit analyse van het nieuw gevormde weefsel blijkt dat er minder litteken weefsel ontstaat, met een meer normale huidstructuur van opperhuid en leder huid.

De volgende stap is het testen van het silicamateriaal bij mensen. Baecker verwacht hier tegen einde van het jaar toestemming voor te krijgen, zodat de klinische proeven begin volgend jaar van start kunnen gaan. Als ook dat goed uitpakt, zal het product over een paar jaar op de markt komen.  [ filmpje ]